Bán kính nguyên tử trong bảng tuần hoàn: hai lực kéo ngược nhau

⚛️ Vì sao nguyên tử thường nhỏ dần từ trái sang phải?

Trong một chu kì, electron được thêm vào cùng lớp chính trong khi điện tích hạt nhân tăng. Điện tích hạt nhân hiệu dụng tăng kéo đám mây electron gần hạt nhân hơn, nên bán kính nhìn chung giảm.

Bảng tuần hoàn giản lược có mũi tên bán kính nguyên tử tăng về bên trái và xuống dưới — Xu hướng tổng quát: bán kính tăng khi đi xuống một nhóm và khi đi từ phải sang trái trong một chu kì.

Hai cơ chế

Qua một chu kì: số lớp chính gần như giữ nguyên, lực hút hiệu dụng tăng → bán kính giảm.
Xuống một nhóm: thêm lớp electron và tăng che chắn → bán kính tăng dù hạt nhân có nhiều proton hơn.

So sánh định tính

Trong chu kì 3, Na thường có bán kính lớn hơn Cl. Trong nhóm kim loại kiềm, K lớn hơn Na vì K có thêm một lớp electron chính.

⚠️ Không dùng mũi tên như định luật tuyệt đối cho mọi số đo

Bán kính cộng hoá trị, kim loại và van der Waals được định nghĩa khác nhau; các vùng kim loại chuyển tiếp có biến thiên nhỏ và ngoại lệ. Xu hướng dùng để giải thích, còn số chính xác cần đúng loại dữ liệu.

🔎 Nêu cơ chế cùng kết luận

Mỗi lần so sánh, nói rõ hai nguyên tử cùng chu kì hay cùng nhóm, số lớp electron và xu hướng điện tích hạt nhân hiệu dụng.