Halogen và phản ứng thế: so sánh tính oxi hóa bằng electron

🧪 Vì sao Cl₂ đẩy được Br₂ khỏi muối bromide nhưng chiều ngược lại không tự xảy ra?

Chất oxi hóa nhận electron. Trong nhóm halogen, khả năng nhận electron nhìn chung giảm từ F₂ xuống I₂, nên halogen ở trên có thể oxi hóa ion halide của nguyên tố nằm dưới.

Thang tính oxi hóa F2 Cl2 Br2 I2 và sơ đồ electron trong phản ứng Cl2 với ion bromide — Cl₂ nhận electron thành Cl⁻; Br⁻ nhường electron thành Br₂. Vì Cl₂ nằm cao hơn Br₂ trên thang oxi hóa, phản ứng thế xảy ra theo chiều này.

Tách phản ứng thành hai bán phản ứng

Khử: Cl₂ + 2e⁻ → 2Cl⁻. Cl₂ nhận electron nên là chất oxi hóa.
Oxi hóa: 2Br⁻ → Br₂ + 2e⁻. Br⁻ nhường electron nên là chất khử.
Cộng hai bán phản ứng: Cl₂ + 2Br⁻ → 2Cl⁻ + Br₂; số electron nhận và nhường phải bằng nhau.

Dự đoán phản ứng thế

Cl₂ có thể oxi hóa Br⁻ và I⁻. Br₂ có thể oxi hóa I⁻ nhưng không oxi hóa Cl⁻ trong điều kiện thông thường. Hãy so vị trí hai cặp thay vì học riêng từng phương trình.

⚠️ Đừng gọi chất có số oxi hóa tăng là chất oxi hóa

Br trong Br⁻ tăng số oxi hóa từ −1 lên 0, tức bị oxi hóa; vì nhường electron nên Br⁻ là chất khử. Chất oxi hóa là chất làm đối phương bị oxi hóa và bản thân bị khử.

✅ Theo dấu electron

Gạch chân chất nhận và chất nhường electron trước khi gọi tên vai trò. Nếu electron không cân bằng, phương trình oxi hóa–khử của bạn chưa hoàn chỉnh.

📚 Lý thuyết trọng tâm

Mục tiêu: Dự đoán halogen nào oxi hóa ion halide nào và giải thích xu hướng nhóm.. Khi học Halogen và phản ứng thế: so sánh tính oxi hóa bằng electron, hãy xác định khái niệm, điều kiện áp dụng và mối liên hệ giữa các dữ kiện; không chỉ ghi nhớ kết luận.

🧭 Ví dụ có hướng dẫn

Chọn một tình huống điển hình của bài. Bước 1: ghi dữ kiện và câu hỏi cần giải quyết. Bước 2: chọn khái niệm hoặc quy tắc phù hợp. Bước 3: giải thích từng bước và kiểm tra kết quả với điều kiện ban đầu. Nếu đổi một dữ kiện, hãy dự đoán kết quả thay đổi thế nào.

✍️ Luyện tập

Tóm tắt bài bằng ba ý: khái niệm, điều kiện và kết luận.
Tự tạo một ví dụ đúng và một phản ví dụ; chỉ ra điểm quyết định.
Giải lại ví dụ khi thay đổi một dữ kiện, sau đó nêu cách kiểm chứng.

Checklist tự đánh giá

Tôi giải thích được “vì sao”, không chỉ nêu đáp án.
Tôi nhận ra trường hợp không áp dụng được quy tắc.
Tôi kiểm tra được đơn vị, bằng chứng hoặc tính hợp lí của kết luận.