Đọc biểu đồ trong văn bản đa phương thức: từ trục đo đến kết luận

📊 Hình ảnh không tự bảo đảm tính khách quan

Biểu đồ nén nhiều dữ liệu thành hình nên giúp thấy mẫu nhanh, nhưng mọi lựa chọn về thang đo, điểm bắt đầu, cách nhóm và màu sắc đều ảnh hưởng cảm nhận. Trước khi giải thích, cần đọc tiêu đề, đối tượng, thời gian, trục, đơn vị, chú giải và nguồn.

Quy trình đọc bốn bước

1. Mô tả: biểu đồ đo đại lượng nào, ở đâu, khi nào, theo đơn vị gì?
2. So sánh: nêu con số và mốc, không chỉ nói “tăng mạnh”.
3. Tính: tăng tuyệt đối là mới−cũ; tăng tương đối là (mới−cũ)/cũ×100%.
4. Giới hạn: dữ liệu có đại diện không, còn biến nào chưa được thể hiện?

Tương quan chưa phải nguyên nhân

Hai đường cùng tăng chỉ cho thấy đồng biến trong tập dữ liệu. Muốn nói A gây B cần cơ chế, thứ tự thời gian, kiểm soát yếu tố gây nhiễu và bằng chứng bổ sung.

⚠️ Kiểm tra mẫu số

Tăng từ 80 lên 90 là tăng 10 đơn vị, tương đương 12,5% so với mốc 80. “Tăng 10%” và “tăng 10 điểm phần trăm” không đồng nhất khi đại lượng ban đầu là một tỉ lệ.