Tập tính động vật: bẩm sinh, học được và cơ sở thần kinh

Chuẩn biên tập: Kết nối tri thức với cuộc sống – dựng mô hình, đọc bằng chứng, giải thích và kiểm tra giới hạn.

🐾 Tập tính là chuỗi phản ứng có tổ chức

Tập tính giúp động vật đáp ứng kích thích trong và ngoài cơ thể, góp phần kiếm ăn, tránh kẻ thù, sinh sản và thích nghi. Một hành vi thực tế thường có cả thành phần di truyền lẫn biến đổi qua trải nghiệm.

Hai cực của một phổ

• Bẩm sinh: có cơ sở di truyền, biểu hiện tương đối ổn định, không cần học đầy đủ từ đầu.
• Học được: thay đổi qua trải nghiệm như quen nhờn, in vết, điều kiện hóa và học giải quyết vấn đề.

Điều kiện hóa

Trong điều kiện hóa cổ điển, một tín hiệu ban đầu trung tính được ghép với kích thích có ý nghĩa và dần gợi đáp ứng. Trong điều kiện hóa hành động, hậu quả làm thay đổi xác suất hành vi tái diễn. “Củng cố” không đồng nghĩa trừng phạt.

⚠️ Tránh giải thích bằng ý định kiểu người

Mô tả kích thích, hành vi đo được, hậu quả và bối cảnh trước khi gán trạng thái tâm lí. Một hành vi giống nhau có thể do cơ chế khác nhau; cần thí nghiệm đối chứng.