Hoàn lưu khí quyển: chênh lệch nhiệt, gradient áp và lực Coriolis

🌬️ Không khí không đi thẳng từ xích đạo tới cực

Xích đạo nhận năng lượng Mặt Trời trung bình lớn hơn vùng cực, tạo chênh lệch nhiệt và áp. Không khí nóng nổi lên, dịch chuyển và hạ xuống; Trái Đất quay làm quỹ đạo bị lệch bởi hiệu ứng Coriolis: sang phải ở Bắc bán cầu, sang trái ở Nam bán cầu.

Mặt cắt từ xích đạo đến cực với ba ô hoàn lưu Hadley, Ferrel, Polar, các vùng không khí lên xuống và hướng gió mặt đất — Mô hình ba ô mô tả hoàn lưu trung bình theo vĩ độ; lục địa, địa hình, mùa và xoáy thời tiết làm dòng thực tế phức tạp hơn.

Ba ô và các đai

Ô Hadley: không khí lên gần xích đạo, hạ ở cận nhiệt; tín phong thổi về vùng áp thấp xích đạo.
Ô Ferrel ở trung vĩ độ là ô gián tiếp, gắn gió Tây ôn đới.
Ô Polar: không khí lạnh hạ gần cực và dòng mặt đất hướng về vĩ độ thấp hơn.

⚠️ Coriolis không tự tạo gió

Gradient áp khởi động gia tốc ngang; Coriolis làm lệch chuyển động đang có và bằng zero đúng tại xích đạo trong mô hình lí tưởng.

📚 Căn cứ biên soạn

Chương trình GDPT 2018.
Mạch kiến thức Kết nối tri thức với cuộc sống lớp 10 và Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT.
Nội dung biên soạn độc lập, ưu tiên quan hệ nhân–quả, bằng chứng và giới hạn mô hình.