Hướng động ở thực vật: sinh trưởng lệch tạo chuyển động định hướng

🌱 Hướng động là đáp ứng sinh trưởng có định hướng

Kích thích có hướng như ánh sáng hoặc trọng lực tạo tín hiệu làm hai phía của cơ quan sinh trưởng khác nhau. Độ cong là kết quả tích lũy của kéo dài tế bào không đều, không phải toàn cây di chuyển vị trí.

Chồi nhận ánh sáng một phía, auxin phân bố nhiều hơn phía tối, tế bào phía tối kéo dài mạnh hơn làm chồi cong về phía sáng — Ở chồi, auxin phía tối thường thúc đẩy kéo dài trong phạm vi thích hợp; phía tối dài hơn nên chồi cong về sáng.

Chuỗi cơ chế

Cơ quan cảm nhận hướng kích thích.
Tín hiệu nội bào và hormone được phân bố lại.
Tốc độ kéo dài hoặc phân chia khác nhau giữa hai phía.
Cơ quan cong, làm đổi hướng tương quan với kích thích.

Rễ và chồi không đáp ứng giống hệt

Nồng độ auxin thúc đẩy kéo dài ở chồi có thể ức chế kéo dài ở rễ; độ nhạy mô khác nhau. Vì vậy không dùng một câu “auxin luôn kích thích” cho mọi cơ quan và nồng độ.

⚠️ Hướng động khác ứng động

Hướng động phụ thuộc hướng tác nhân. Ứng động có hướng vận động không được quyết định trực tiếp bởi hướng tác nhân, dù tác nhân vẫn khởi phát đáp ứng.

📚 Căn cứ biên soạn

Chương trình GDPT 2018.
Mạch kiến thức Kết nối tri thức với cuộc sống lớp 11 và Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT.
Nội dung biên soạn độc lập, chú trọng lập luận, cơ chế và giới hạn mô hình.

📚 Lý thuyết trọng tâm

Mục tiêu: Giải thích hướng sáng và hướng trọng lực bằng cảm nhận kích thích, phân bố tín hiệu và sinh trưởng không đều; tránh mô tả cây “chủ động đi” về nguồn.. Khi học Hướng động ở thực vật: sinh trưởng lệch tạo chuyển động định hướng, hãy xác định khái niệm, điều kiện áp dụng và mối liên hệ giữa các dữ kiện; không chỉ ghi nhớ kết luận.

🧭 Ví dụ có hướng dẫn

Chọn một tình huống điển hình của bài. Bước 1: ghi dữ kiện và câu hỏi cần giải quyết. Bước 2: chọn khái niệm hoặc quy tắc phù hợp. Bước 3: giải thích từng bước và kiểm tra kết quả với điều kiện ban đầu. Nếu đổi một dữ kiện, hãy dự đoán kết quả thay đổi thế nào.

✍️ Luyện tập

Tóm tắt bài bằng ba ý: khái niệm, điều kiện và kết luận.
Tự tạo một ví dụ đúng và một phản ví dụ; chỉ ra điểm quyết định.
Giải lại ví dụ khi thay đổi một dữ kiện, sau đó nêu cách kiểm chứng.

Checklist tự đánh giá

Tôi giải thích được “vì sao”, không chỉ nêu đáp án.
Tôi nhận ra trường hợp không áp dụng được quy tắc.
Tôi kiểm tra được đơn vị, bằng chứng hoặc tính hợp lí của kết luận.