Co cơ: cơ chế trượt sợi, vai trò Ca²⁺ và chu trình ATP

💪 Sarcomere ngắn lại nhưng sợi actin và myosin không ngắn lại

Sarcomere là đơn vị lặp giữa hai vạch Z. Khi co, các sợi mảnh actin trượt sâu hơn vào vùng sợi dày myosin; hai vạch Z gần nhau, vùng I và vùng H hẹp lại, còn chiều dài dải A gần như không đổi trong mô hình trượt sợi.

Hai sarcomere ở trạng thái nghỉ và co; vạch Z gần nhau hơn khi co, mức chồng lấp actin myosin tăng, dải A giữ cùng chiều dài còn vùng I và H giảm — Hình biểu diễn quan hệ hình học; lực toàn cơ còn phụ thuộc số cầu nối, chiều dài ban đầu và mức hoạt hóa.

Từ tín hiệu tới co

Điện thế hoạt động lan trên màng sợi cơ và hệ ống T.
Lưới cơ tương giải phóng Ca²⁺ vào bào tương.
Ca²⁺ gắn troponin, làm tropomyosin dịch chuyển và lộ vị trí gắn trên actin.
Đầu myosin tạo chu trình cầu nối, kéo actin khi có ATP.
Ca²⁺ được bơm trở lại, vị trí gắn bị che và cơ giãn.

ATP làm nhiều việc

ATP gắn vào myosin giúp tách myosin khỏi actin; thủy phân ATP “lên cò” đầu myosin cho chu trình sau. ATP cũng cung cấp năng lượng cho bơm Ca²⁺. Thiếu ATP sau chết làm cầu nối khó tách, góp phần gây co cứng tử thi.

⚠️ ATP không trực tiếp “đẩy” sợi trong một bước

Chuyển đổi năng lượng diễn ra qua các trạng thái cấu hình của protein. Cơ có thể mỏi do nhiều yếu tố thần kinh–cơ và chuyển hóa; không nên quy hoàn toàn cho “hết acid lactic”.

📚 Căn cứ biên soạn

Chương trình GDPT 2018.
Mạch kiến thức Kết nối tri thức với cuộc sống lớp 11 và Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT.
Nội dung biên soạn độc lập, ưu tiên suy luận, điều kiện áp dụng và kiểm chứng.

📚 Lý thuyết trọng tâm

Mục tiêu: Theo dõi sự thay đổi sarcomere khi actin trượt qua myosin, giải thích Ca²⁺ mở vị trí liên kết và ATP điều khiển chu trình cầu nối mà không nói sợi co ngắn.. Khi học Co cơ: cơ chế trượt sợi, vai trò Ca²⁺ và chu trình ATP, hãy xác định khái niệm, điều kiện áp dụng và mối liên hệ giữa các dữ kiện; không chỉ ghi nhớ kết luận.

🧭 Ví dụ có hướng dẫn

Chọn một tình huống điển hình của bài. Bước 1: ghi dữ kiện và câu hỏi cần giải quyết. Bước 2: chọn khái niệm hoặc quy tắc phù hợp. Bước 3: giải thích từng bước và kiểm tra kết quả với điều kiện ban đầu. Nếu đổi một dữ kiện, hãy dự đoán kết quả thay đổi thế nào.

✍️ Luyện tập

Tóm tắt bài bằng ba ý: khái niệm, điều kiện và kết luận.
Tự tạo một ví dụ đúng và một phản ví dụ; chỉ ra điểm quyết định.
Giải lại ví dụ khi thay đổi một dữ kiện, sau đó nêu cách kiểm chứng.

Checklist tự đánh giá

Tôi giải thích được “vì sao”, không chỉ nêu đáp án.
Tôi nhận ra trường hợp không áp dụng được quy tắc.
Tôi kiểm tra được đơn vị, bằng chứng hoặc tính hợp lí của kết luận.