Vận chuyển qua màng: khuếch tán, thẩm thấu và vận chuyển chủ động

🧬 Màng chọn lọc, không phải bức tường kín

Lớp kép phospholipid cho một số phân tử nhỏ không phân cực đi qua dễ hơn, trong khi ion và nhiều chất phân cực cần protein màng. Khả năng đi qua phụ thuộc kích thước, điện tích, độ tan trong lipid và loại kênh hoặc chất tải.

Ba cơ chế

• Khuếch tán đơn giản: chất đi theo gradient điện hóa qua lớp lipid.
• Khuếch tán hỗ trợ: đi theo gradient qua kênh hoặc chất tải, không trực tiếp dùng năng lượng chuyển hóa.
• Vận chuyển chủ động: protein bơm chất ngược gradient, dùng năng lượng trực tiếp hoặc gián tiếp.

Thẩm thấu và độ trương

Thẩm thấu là chuyển động ròng của nước qua màng chọn lọc theo chênh lệch thế nước. Trong mô hình đơn giản, môi trường ưu trương làm tế bào động vật mất nước và co; nhược trương làm nước vào và có nguy cơ vỡ. Thành tế bào thực vật tạo áp suất trương nên kết quả khác.

⚠️ Cân bằng động không phải ngừng chuyển động

Ở cân bằng, phân tử vẫn chuyển động hai chiều nhưng dòng ròng bằng zero. Dự đoán thực tế phải xét các chất mà màng thấm được, điện tích và hoạt động của bơm, không chỉ tổng nồng độ.